Ahmad Fardid1
سايه فرديد
صد سالگي فرديد در دانشگاه تهران با حضور احسان شريعتي و بيژن عبدالكريمي
 سعید طهماسبی
انجمن علمي دانشجويي فلسفه دانشگاه تهران يازدهم ارديبهشت ماه ميزبان دو تن از اساتيد فلسفه، بيژن عبدالكريمي و احسان شريعتي بود تا به مناسبت يكصدمين سالگرد تولد سيد احمد فرديد به موضوع «تأثير فرديد در نحوه مواجهه ما با غرب» بپردازند. اين برنامه در تالار باستاني پاريزي دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران برگزار ‌شد، دانشكده‌اي كه فرديد خود زماني در آن تدريس مي‌كرد. در ادامه بخش‌هايي از سخنان احسان شريعتي و بيژن عبدالكريمي در اين برنامه را مي‌خوانيد.
 
Ehsan Shariatiفرديد به روايت احسان شريعتي
رمزگشايي از زبان فرديد كاري دشوار است و تا آن‌جايي كه من سنجيده‌ام زبان فرديد نه آن‌طور كه مخالفان مي‌گويند بي‌پايه است و نه آن‌طور كه فرديدي‌ها مي‌گويند فرهنگ لغاتي است كه مي‌تواند از نظر زبان‌شناسي معتبر باشد. اگر بخواهيم ارزيابي كلي‌اي داشته باشيم فرديد مي‌توانست بالقوه اولين فيلسوف مدرن ايران باشد، هم‌چنان‌كه مي‌گوييم صادق هدايت اولين نويسنده مدرن ايران است. اما ما با دو رويكرد مختلف شيفتگي و مخالفت صرف نسبت به فرديد مواجهيم. مقايسه فرديد با‌ هايدگر اما براي دست‌يابي به ارزيابي درستي از او چه بسا راه‌گشا باشد؛‌هايدگر بيش از صد اثر دارد اما فرديد هيچ اثري منتشر نكرده است و بنابراين آثار مكتوبي از فرديد باقي نمانده است. همچنين وقتي‌هايدگر ناقد غرب است از موضع يك متفكر غربي، غرب را نقد مي‌كند اما فرديد از منظري شرقي به غرب نگاه مي‌كند و بنابراين بحث فرديد، بيشتر فرهنگي، تمدني و ايدئولوژيك مي‌شود.
اما آن‌چه در اينجا به بحث مواجهه ما با غرب مربوط مي‌شود اين است كه فرديد ذات‌انگار است و براي غرب يك ماهيت و ذات قائل است. از نظر فرديد غرب از يونان آغاز مي‌شود و غرب‌زده شدن مثل صاعقه‌اي است كه همه چيز را مي‌سوزاند. فرديد خودش را غرب‌زده آگاه مي‌دانست. فرديد تاريخ را مجموعه‌اي از تجلي‌هاي دوراني مي‌بيند كه هر دوره‌اي مظهر اسمي است. از نظر او ما در دوره‌اي هستيم كه اسمش غرب‌زدگي است چرا كه غرب از طريق متافيزيكش بر همه جا سيطره يافته است. از نظر فرديد غرب‌زدگي يك ساحت تئولوژيك هم دارد: فرديد از ديو زدگي سخن مي‌گويد. همه حرف فرديد در غرب‌زدگي زئوس‌زدگي است كه در قرآن، طاغوت ناميده شده است. فرديد الله را خداي ديروز و امروز و فردا معرفي مي‌كند. در نگاه فرديد، غرب‌زدگي يك حوالت تاريخي است. اين نگاه يك نوع تقديرگرايي تاريخي است. اين‌كه ما دچار امتناع شده‌ايم يا به تعطيلات رفته‌ايم در واقع يك تقدير است. فرديد با مفهومي كه‌هايدگر از زمان مي‌گويد آشناست و با آن بازي مي‌كند. ميراث فرديد يك جنبه مثبت دارد و آن تلاشي است كه فرديد در زمينه مفهوم‌سازي فرهنگي كرده است. اما از طرف ديگر فرديد در زمينه سياسي، مشكلات و مسايلي دارد و مثلا موضوعاتي نظير
ليبراليسم، دموكراسي و مانند آن را غلط ترجمه كرده است.
 
Bijan Abdolkarimiفرديد به روايت بيژن عبدالكريمي
صحبت كردن درباره فرديد در ايران تا حد زيادي دشوار است. به اين دليل كه براي اين مواجهه ما موانع فهم بسياري داريم. من در اين‌جا نمي‌خواهم از فرديد دفاعي داشته باشم. او مثل هر انساني انديشيد اما هر تفكري ناتمام است و لذا مي‌توان با هر تفكري مواجهه نقادانه داشت و بايد داشت. وقتي با فرديد برخورد مي‌كنيد بهانه‌هاي بسيار زيادي مي‌يابيد كه از اين مرد دوري گزينيد و او را استهزاء كنيد. فرديد اين بهانه‌ها را به خوبي در اختيار كساني كه با او برخورد مي‌كنند قرار مي‌دهد. با وجود زبان تند فرديد، بي‌انسجامي در بيان و نوع تفكر وي، مواضع سياسي او و. . . چه كسي مي‌تواند با فرديد مواجهه ديگري داشته باشد؟ به اعتقاد من اما كسي مي‌تواند با فرديد مواجهه داشته باشد كه قبل از هر چيز اهل فلسفه و تفكر باشد. در اين نگاه فرديد در تاريخ معاصر ايران يگانه است. او ساحت نظر در ايران معاصر را تغيير داد.
 او كار خود را با پرسش از حقيقت و وجود آغاز كرد. غرب براي فرديد يك مفهوم جغرافيايي يا اقتصادي نيست. غرب از نظر فرديد يك مفهوم انتولوژيك است يعني نحوه‌ مواجهه با وجود. البته اين مفهوم را فرديد مديون‌هايدگر است، ‌اينكه او مي‌گفت غرب تاريخ بسط سوبژكتيويسم و نيهيليسم است. البته بايد توجه داشت كه اين نيهيليسم، نيهيليسم انتولوژيك است و مباني روان‌شناختي و جامعه‌شناختي ندارد. غرب براي فرديد به تبع‌هايدگر عبارت است از متافيزيك و متافيزيك از رنسانس و دوران مدرنيته شروع نشده است. متافيزيك از سقراط و افلاطون و ارسطو شروع شد. فهم فرديد از غرب حتي در روزگار كنوني با فهم جامعه ما فاصله بسياري دارد: ما اسير يك نوع پوپوليسم هستيم و مسايل را خيلي ساده مي‌كنيم. به اعتقاد من فهم انتولوژيك و تاريخي فرديد از غرب بسيار اساسي است و لازمه جامعه فلسفي يا بهتر است بگويم شبه‌فلسفي ماست. اين فهم از غرب به مراتب از فهم‌هاي ايدئولوژيك و سياست‌زده ما فاصله دارد.
 
 
منبع: مهرنامه
 

 

چاپ ایمیل

تماس با البرزنیوز

payam

لطفن برای فرستادن پیام، پیشنهاد و نظر خود برای البرز نیوز از این بخش استفاده نمایید.
×

با ادامۀ گردش در این تارنما، شما بهره گرفتن از کوکی‌ها و یا فناوری‌های مشابه را می‌پذیرید.  بکارگرفتن کوکی‌ها برای ارزیابی شمار کاربران، ارائۀ کاربردها و آگاهی‌های تازه به آنان و نیز تبلیغات تجاری اهمیت دارد.